ቃለ-መሕተት ኣይተ ጌታቸው ረዳን ዘለዓዓሎ ፖለቲካዊ ዛዕባን

ነበር ፕሬዚደንት ግዝያዊ ምምሕዳር ትግራይን፡ ኣብዚ ሕዚ እዋን ድማ ናይ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣማኻሪ ጉዳያት ቀርኒ ኣፍሪካን ዝኾነ ኣይተ ጌታቸው ረዳ፡ ምስ ዓለምለኸ መራኸቢ ሓፋሽ ኣልጀዚራ (Al Jazeera) ኣብ ዝገበሮ ቃለ-መሕተት ዝሃቦም ምላሻት፡ ኣብ ብዙሓት ወገናት መዘራረቢ ዛዕባ ኮይኑ ኣሎ።

ኣይተ ጌታቸው ረዳ፡ ኣብዚ እዋን ላዕለዋይ በዓል ስልጣን መንግስቲ ኢትዮጵያ (ኣማኻሪ ቀዳማይ ሚኒስተር) ኮይኑ እናሰርሐ፡ ኣብ ቅሉዕ ዓለምለኻዊ መድረኽ ቀሪቡ ኣብ ትግራይ ገበን ምጽናት ዓሌት (Genocide) ከምዝተፈጸመ ምግላፁ፡ ንትግራይ ዓብዪ ዲፕሎማሲያዊ ዓወት ምዃኑ ተገሊጹ።

ኣብቲ ቃለ-መሕተት፡ ኣይተ ጌታቸው ኣብ ትግራይ ገበን ኣንጻር ሰብኣውነትን ምጽናት ዓሌትን ከምዝተፈጸመ ብግልጺ ድሕሪ ምርጋግጽ፡ እቲ ኲናት ብቀዳማይ ሚኒስትር ኣቢይ ኣሕመድ ይምራሕ ከምዝነበረ እውን ኣይሓብአን። እዚ ማለት ድማ፡ ዶ/ር ኣቢይ ኣሕመድ ነቲ ጃምላዊ ጨፍጫፍ ዘስዓበ ኲናት ብላዕለዋይነት ዝመርሐ ምንባሩ ብምምልካት፡ ተሓታቲነቱ ዘመላኽት ሓሳብ ሂቡ ኣሎ።

ብዙሓት ሰባት፡ “ዶ/ር ኣቢይ ገበን ምጽናት ዓሌት ፈጺሙ ድዩ?” ንዝብል ሕቶ ቀጥታዊ ምላሽ ይጽበዩ ነይሮም። ይኹን እምበር፡ ኣይተ ጌታቸው ዘለዎ ፖለቲካዊ ሓላፍነትን ህሉው መዓርግን (ኣማኻሪ ቀ/ሚኒስተር ምዃኑ) ኣብ ግምት ብምእታው፡ “እወ! ኣቢይ ጄኖሳይደር (Genocider) እዩ” ኢሉ ንምምላስ ዘጸግም ክኸውን ይኽእል እዩ። ይኹን እምበር፡ ነቲ ዝረኸቦ መድረኽ ብምጥቃም፡ ዓለም ለኸ መርመርቲ ገበን ሰብኣዊ መሰላት ናብ ትግራይ ኣትዮም ንከጽንዑን፡ እቲ ዝተፈጸመ ገበን ንማሕበረሰብ ዓለም ወግዓዊ ንክኸውንን ጻውዒት ኣቕሪቡ እዩ። ብተወሳኺ፡ ኣብ ምዕራብ ትግራይ ዝተፈጸመ ምጽናት ዓሌት ደው ክብልን፡ ተመዛበልቲ ክምለሱን፡ ውዕል ፕሪቶሪያ ብምሉእነት ክፍጸምን ዝጠልብ ትሕዝቶ ዘለዎ መልእኽቲ ኣመሓላሊፉ እዩ።

ኣይተ ጌታቸው፡ ኣካል እቲ ፈደራላዊ መንግስትን ኣማኻሪ እቲ መራሒን ኮይኑ እንተበቅዐ፡ ኣብ ከምዚ ዝበለ ዓብዪ መድረኽ፡ ኣብ ትግራይ ምጽናት ዓሌት (Genocide) ከምዝተፈጸመን እቲ ኲናት ብዶ/ር ኣቢይ ኣሕመድ ይምራሕ ከምዝነበረን ምግላፁ፡ ንህዝቢ ትግራይን ነቲ ግዳይ ዝኾነ ወገንን ከም ሓደ ዓብዪ ምስክርነት ዝውሰድ እዩ። እዚ ስጉምቲ፡ ብውልቁ እውን እንተኾነ ዓብዪ ፖለቲካዊ ሓደጋ (Risk) ዝተሰከመሉ ውሳነ ተገይሩ ይውሰድ።

ገለ ወገናት፡ ተጋሩ ብሰንኪ ዘሎና ውሽጣዊ ፖለቲካዊ ምክፍፋልን ቅርሕንትን፡ ነቲ ኣይተ ጌታቸው ዝሃቦ መልሲ ብዕቱብ ከምዘይንርደኦ ይገልጹ። “ካብዚ ንላዕሊ ኣቢይ ኣሕመድ ገበነኛ ምዃኑ ክምስክር ኣይነበሮን፤ ንሕና ግን ኣብ ንኣሽቱ ቃላት ተንጠልጠልና ንጓተትን ንጨቃጨቕን ኣለና” ዝብል ርእይቶ እውን ይስማዕ እዩ።

ኣብዚ ጉዳይ ሞያዊ ትንታነ ዝህቡ ወገናት ድማ፡ ንውልቀ-ሰባት (ከም ኣቢይ ኣሕመድ ወይ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ) ካብ ምወንጃል፡ ነቶም መንግስታት (ኢትዮጵያን ኤርትራን) ብገበን ምጽናት ዓሌት ምሕታት ከምዝሓይሽ ይምጉቱ። ምኽንያቱ፡ ውልቀ-መራሕቲ ሓላፊ እዮም፤ መንግስቲ ግን ቀጻሊ ትካል ስለዝኾነ፡ እቲ ገበን ብመንግስቲ ደረጃ ምስ ዝረጋገጽ፡ እታ ሃገር ይቕሬታ ክትሓትት፡ ዓለምለኻዊ ኣፍልጦ ክወሃቦን፡ ግዳያት ድማ ሕጋዊ ካሕሳ ክረኽቡን የኽእሎም እዩ።

ብኻልእ ወገን፡ ኣይተ ጌታቸው ረዳ “ህዝቢ ትግራይ ብመንግስቲ ኢትዮጵያ ጄኖሳይድ ተፈጺምዎ እዩ” ኢሉ ክዛረብ እንከሎ፡ ገለ መራሕቲ ህወሓት ዝነበሩን ዘለዉን ግን ተገላቢጦሽ ርእይቶ ክህቡ ከምዝተሰምዑ እቲ ጽሑፍ የዘኻኽር። ንኣብነት ዶክተር ደብረጽዮን ገብረሚካኤል “ሓደ ሚልዮን ህዝቢ ኣይጠፍኣናን፡ ንኣቢይ ኣሕመድ ኣመስግኑለይ” ክብል ከሎ፡ ጄነራል ምግበይ “ዝሞተ ሰብ ቁጽሪ እዩ”፡ ወይዘሮ ፈትለወርቅ ገብረእግዚኣብሄር ድማ “ጄኖሳይድ ተፈጺሙና ኣይትበሉ” ዝብል መርገጺ ምንባሮም ይጥቀስ። ስለዚ፡ እቶም ሽዑ ተቓውሞ ዘየስምዑ ወገናት፡ ሎሚ ንኣይተ ጌታቸው ክነቅፉ ሞራላዊ ብቕዓት የብሎምን ዝብል መጎት ይቐርብ።

ከም ውዕል ፕሪቶሪያ ድማ፡ ኣይተ ጌታቸው ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ሓቢሩ ክሰርሕ ግዴታ ኣለዎ። ብፍላይ ድማ ከም ኣማኻሪ ቀዳማይ ሚኒስተር መጠን፡ ካብ ምውንጃልን ኲናት ካብ ምጽሕታርን ክቁጠብ ትጽቢት ዝግበረሉ እኳ እንተኾነ፡ እቲ ውዕል ንክትግበር ግን ነቲ ዝተፈጸመ ገበን ካብ ምቅላዕ ዓዲ ኣይውዕልን።

ኤርትራዊ ተንታኒ ፖለቲካ ዮሴፍ ገብረሂወት ብወገኑ፡ ንብልሒ ኣይተ ጌታቸው ረዳ ብምድናቕ፡ “ጌታቸው መትከሉ ኣይቀየረን፤ እቲ እንኮ ካብ መራሕቲ ህወሓት ንኣቢይን መንግስቱን ብገበን ጀኖሳይድ ዝኸስስ ዘሎ ትግራዋይ በዓል ስልጣን ንሱ ጥራሕ እዩ፤ እሞ ድማ ናይቲ መራሒ ‘ኣማኻሪ’ ዝብል ቁልፊ ቦታ ሒዙ እንዳሃለወ” ኢሉ። ጋዜጠኛ ማህዲ ሓሰን “ኣቢይ ጄኖሳይድ ፈጺሙ ዶ?” ኢሉ ንዝሓተቶ ሕቶ፡ ጌታቸው ብብልሒ “ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቡ ነብሱ ናይ ምክልኻል መሰሉ ክኽበረሉ ኣለዎ” ምባሉ፡ ብተዘዋዋሪ “እወ ገበን ፈጺሙ እዩ፡ ንፍርዲ ድማ ክቐርብ ይግባእ” ከምዝበለ ዘስምዕ ምዃኑ ዮሴፍ የረድእ።

ብጠቕላላ፡ ብዙሓት ነቲ ቃለ-መሕተት ክርእይዎ እንከለዉ፡ እቶም ፖለቲካዊ ንባብ ዘለዎም ግን ነቲ ኣብ ዙርያ እቲ መልሲ ዘሎ ዓብዪ ዲፕሎማሲያዊ መልእኽቲ እዮም ዘስተውዕሉ። ፕሬዚደንት ነበርን ህሉው ኣማኻሪን ዝኾነ ኣይተ ጌታቸው፡ ኣብዚ እዋን ኮይኑ እታ ኣብ እዋን ኲናት ዝብላ ዝነበረ ሓቂ ደጊሙ ንዓለም ምግላፁ፡ ክብሪ ዝግብኦ ተግባር ምዃኑ ብዙሓት ይሰማምዑ።