ቁጠባ ኢትዮጵያ 2026፡ ልዕል ዕብየት GDPን ዝተሓተ ዕድላት ስራሕን

ኣዲስ ኣበባ ኢትዮጵያ ኣብ 2026 ሓደ ካብቶም ብፍጥነት ዝዓብዩ ዘለዉ ቁጠባታት ዓለም ንዝነበራ ቦታ ንምምላስ ኣብ ጽቡቕ ኩነት ትርከብ። ኣህጉራውያን ትካላት ፋይናንስ ድማ፡ ቁጠባዊ ዕብየት እታ ሃገር ካብ 7 ሚእታዊት ከምዝሓልፍ ትንበያኦም የቐምጡ ኣለዉ። ይኹን እምበር፡ እዚ ብደረጃ ኣሃዛት ዝረአ ዘሎ ቁጠባዊ ምንቕቓሕ (Resurgence)፡ ሓደ ወሳኒ ውሽጣዊ ብድሆ ብግልጺ ከምዝረአ ገይሩ ኣሎ፤ ንሱ ድማ፡ ኣብ መንጎ እቲ ዝምዝገብ ዘሎ ማክሮ-ቁጠባዊ ዕብየትን፡ ነቲ ብብዝሒ ዝውስኽ ዘሎ ሓይሊ መንእሰይ ዝኸውን ዘላቒ ዕድላት ስራሕን ዘሎ ሰፊሕ ክፍተት እዩ።

ዳግማይ ምትሳእ ቁጠባ ኢትዮጵያ

ብመሰረት ካብ ዓለምለኻዊ ማዕከን ገንዘብ (IMF) ዝተረኽበ ሓበሬታን ካብ ፎከስ ኢኮኖሚክስ (FocusEconomics) ዝተረኽበ ናይ ቀረባ ግዜ ሓባራዊ ትንበያን፡ ናይ ሓቂ ዕብየት ጂዲፒ (Real GDP) ኢትዮጵያ ኣብ 2026 ኣብ መንጎ 7.1% ክሳብ 7.3% ክዓቢ ትንበያ ተገይሩሉ ኣሎ። እዚ መስመር ዕብየት ድማ፡ ነታ ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ እትርከብ ሃገር፡ ኣብቲ ዓመት ኣብ ዓለምና ብፍጥነት ካብ ዝዓብዩ ዘለዉ ቁጠባታት መበል ሓምሻይ ደረጃ የትሕዛ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ብወገኑ ካብዚ ዝለዓለ ተስፋ ዘለዎ ኮይኑ፡ ሚኒስተር ገንዘብ ኣሕመድ ሺደ ቀረባ ግዜ ኣብ ዘቕረብዎ መግለጺ ናይ 8.9% ሸቶ ዕብየት ከምዝተተሓዘ ኣፍሊጦም እዮም።

እዚ ቁጠባዊ ምቅልጣፍ፡ ብዝበለጸ ውጽኢት ናይቲ ንቁጠባ ናጻ ንምግባር ዝዓለመ ተከታታሊ መዋቕራዊ ለውጥታት ዝሓዘ "ሃገር-ቦቀል መደብ ሪፎርም ቁጠባ" (Homegrown Economic Reform Agenda) እዩ። ነዚ ዕብየት ዝደፍኡ ቀንዲ ረቀሒታት ድማ፡ ናብ ብዕዳጋ ዝውሰን ስርዓት ሸርፊ ወጻኢ ዝተገብረ ምስግጋር፣ ዓውዲታት ቴሌኮምኒኬሽንን ባንክን ንወፍሪ ወጻኢ ክፉት ምግባር፣ ከምኡ’ውን እቲ ኣብ 2025 ስርሑ ዝጀመረ "ዕዳጋ ሰኩሪቲስ ኢትዮጵያ" (Ethiopian Securities Exchange) ዘጠቓልሉ እዮም።

ዳይሬክተር ክፍሊ ኣፍሪቃ IMF ዝኾኑ ኣበበ ኣእምሮ ስላሴ፡ ኣብ ቀረባ ግዜ ኣብ ዝሃብዎ ዞባዊ መግለጺ፡ "ኢትዮጵያ ጽንዓት ተርኢ ኣላ" ኢሎም። ንሶም ወሲኾም ከም ዝገለጽዎ፡ ዋላ’ኳ ጸቕጢ ፋይናንስ እንተሃለወ፡ ዝሓየለ ኣኪባ ኣታዊታትን ለውጥታት ፖሊሲ ዕዳን ነቲ ማክሮ-ኢኮኖሚ የረጋግኦ ከምዘሎ ሓቢሮም።

ምስጢር "ዕብየት ኣልቦ ስራሕ"

እዞም ኣሃዛት GDP ድልዱላት እኳ እንተኾኑ፡ ነቲ ንሓይሊ ሰብ (workforce) ኢትዮጵያ ዘጋጥሞ ዘሎ ዝተሓላለኸ ክውንነት ግን ሸፊኖምዎ ይርከቡ። ካብ ትሬዲንግ ኢኮኖሚክስ (Trading Economics) ዝተረኽበ ሓበሬታ ከምዘመልክቶ፡ ኣብ መጀመርታ 2026 መጠን ስራሕ ስእነት መንእሰያት ናብ 27 ሚእታዊት ጸጋዒዑ ይርከብ። እዚ ኣሃዝ ድማ ምስቲ ዘሎ ተስፋ ዝህብ ዛንታ ቁጠባዊ ዕብየት ብጉልህ ዝጋጮ እዩ።

ሰብ ሞያ ቁጠባ ብዛዕባ "ዕብየት ኣልቦ ስራሕ" (jobless growth) ዝበሃል ክስተት የጠንቅቑ ኣለዉ፤ እዚ ማለት ከም መሰረተ ልምዓትን ህንጻን ዝኣመሰሉ ብዙሕ ካፒታል ዝጠልቡ ዓውዲታት ንኣሃዛት GDP ዘሰስኑ እኳ እንተኾኑ፡ ነቶም በብዓመቱ ናብ ዕዳጋ ስራሕ ዝጽንበሩ ሚልዮናት መንእሰያት ዝኸውን እኹልን ሰፊሕ ጉልበት ዝሓትትን ዕድላት ስራሕ ግን ኣይፈጥሩን ዘለዉ እዩ።

"ጸብጻባት መንግስቲ፡ ብዙሕ ግዜ ነቲ ኣብ መሬት ዘሎ ክውንነት ኣየንጸባርቑን እዮም፤" ክብል ሓደ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝነብርን ስሙ ከይግለጽ ዝደለየን ላዕለዋይ ምሁር ቁጠባ ገሊጹ። "ምምሕያሽ ስርዓት ዕዳጋ ሸርፊ ወጻኢ ንዓውዲ ባንኪ ዘረጋግኦ እኳ እንተኾነ፡ ብኣንጻሩ ግን ዝቕባበ (inflation) ብምስዓብ፡ ነቲ ውሑዳት ስራሕ ዝረኸቡ መንእሰያት ዝረኽብዎ ናይ ሓቂ ኣታዊ (real wages) በሊዕዎ እዩ።"

ንመንእሰያት ዝዓለሙ ስትራተጂካዊ ስጉምትታት

ነቲ ዘሎ ህጹጽነት ብምግንዛብ፡ ፌደራላውያንን ክልላውያንን ሰብ መዚ ነቲ ክፍተት ክእለት ንምድፋን ዒላማ ዝገበሩ ተበግሶታት ወሲዶም ኣለዉ። ኣብ ኣዲስ ኣበባ፡ ቢሮ ስራሕን ክእለትን ን30,000 መንእሰያት ህጹጽ ስራሕ ንምርካብ ዝዓለመ "ኣብ ክእለት ዝተመርኮሰ ወፍሪ ምፍጣር ዕድል ስራሕ" ኣብ ቀረባ ግዜ ዕላዊ ገይሩ ኣሎ።

"ዕላማና ግዝያዊ ምደባ ስራሕ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ክቡርን ዘላቕን መነባብሮ ምፍጣር እዩ፤" ክብሉ ምክትል ሓላፊ ቢሮ ስራሕን ክእለትን ኣዲስ ኣበባ ዝኾኑ ሚልዮን ማቴዎስ ገሊጾም። ኣቶ ሚልዮን፡ ካብ መጀመርታ እዚ በጀት ዓመት ኣትሒዙ ኣብታ ከተማ ንልዕሊ 150,000 ዜጋታት ቀዋሚ ዕድል ስራሕ ከም ዝተመቻቸወ እኳ እንተሓበሩ፡ እዚ ኣሃዝ ግን ምስቲ ዘሎ ጠለብ ክነጻጸር እንከሎ ከም ዘይኣክል ተኣምኒሎም እዮም።

ካብ ርእሰ ከተማ ወጻኢ፡ እቲ ጠመተ ናብቲ ገና መብዛሕትኡ ህዝቢ ተዋፊሩሉ ዘሎ ምዘማን ሕርሻ ዞይሩ ይርከብ። ኣብ መንጎ መንግስትን "ማስተርካርድ ፋውንዴሽን"ን ብዝተገብረ ሽርክነት ዝካየድ ዘሎ መደብ "ኣደይ" (ADEY)፡ ኣብ ዓውዲ ንግዲ ሕርሻ (agribusiness) ልዕሊ 600,000 ዕድላት ስራሕ ንምፍጣር ዝብል ስቡሕ ሸቶ ሒዙ ስርሑ የሰፍሕ ኣሎ። እዚ መደብ፡ ዲጂታላዊ ፋይናንስ ኣገልግሎታትን ዘመናዊ ሜላታት ሕርሻን ብምትእትታው፡ ነቶም ናብ ከተማታት ክፈልሱ ዝኽእሉ መንእሰያት ገጠር፡ ሕርሻ ከም ዘተኣማምንን ዘዋጽእን ሞያ ኮይኑ ከምዘገልግል ንምግባር ዝዓለመ እዩ።

ጂኦ-ፖለቲካዊ ባህግታት፡ ረቑሒ ቀይሕ ባሕሪ

ካብ ውሽጣዊ ሪፎርም ብምስጋር፡ ስትራተጂ ቁጠባ ኢትዮጵያ ን2026፡ ብዝበለጸ ነቲ ሉዓላዊ መእተዊ ቀይሕ ባሕሪ ንምርካብ እትገብሮ ዘላ ሓያል ጻዕሪ ዝተመርኮሰ ኮይኑ ኣሎ። ልዕሊ 95 ሚእታዊት ዓለምለኻዊ ንግዲ እታ ሃገር ብጂቡቲ ዝሓልፍ ብምዃኑ—እዚ ድማ ንቁጠባ እታ ሃገር በብዓመቱ ገምጋም 1.5 ቢልዮን ዶላር ወጻኢታት ወደብን ሎጂስቲክስን ስለዝሓትት—ኣማራጺታት መእተዊ ባሕሪ ምምስራት ንኣዲስ ኣበባ ናይ ህልውና ጉዳይ ኮይኑ ኣሎ።

ኣብ ጥሪ 2024 ምስ ሶማሊላንድ ድሕሪ ዝተገብረ ኣዛራቢ ዝኾነ ሰነድ ስምምዕ (MoU)፡ ኣብቲ ዞባ ዘሎ ወጥረት ዛጊት ከምዝሓየለ እዩ ዘሎ። እቲ ስምምዕ ንኢትዮጵያ ንንግዳዊን ወተሃደራዊን መደበር ዝውዕል 20 ኪሎሜተር ዝሽፍን ገማግም ባሕሪ ብኪራይ ንምሃብ ዝሓተተ እዩ። እዚ ውዕል ካብ ሞቃዲሾን ካይሮን ዝመጸ ሓያል ተቓውሞ ሓዊሱ ዲፕሎማስያዊ ብድሆታት እኳ እንተጋጠሞ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ኣብ መወዳእታ 2025 ከምዝደገምዎ፡ ሕቶ መእተዊ ባሕሪ ኢትዮጵያ "ንድሕሪት ዘይምለስ" ምዃኑ ኣረጋጊጾም እዮም።

እዚ ጻዕሪ፡ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ምቅይያር ኪዳናት (alliances) ከምዝፍጠር ገይሩ ኣሎ። ግብጺ ምስ ኤርትራን ጂቡቲን ዘለዋ ዝምድና ብንጡፍ ዘሐየለት ክትከውን ከላ፡ ኣብ ቀረባ ግዜ ድማ ሓይሊ ባሕሪ ከአንግዱ ዝኽእሉ ትካላት ወደብ ንምምሕያሽ ስምምዓት ፈሪማ ኣላ—እዚ ድማ ብተንተንቲ ከም ቀጥታዊ መከላኸሊ ናይቲ ኢትዮጵያ እተካይዶ ዘላ ምንቅስቓስ ተገይሩ እዩ ዝውሰድ። ንቁጠባ ኢትዮጵያ እቲ ጉዳይ ኣዝዩ ወሳኒ እዩ፤ ቀጥታዊ መስመር ባሕሪ ምርካብ፡ ወጻኢታት ሎጂስቲክስ ብምቕናስ ንሰደድ ውጽኢት ፋብሪካታት ከቀላጥፎ ዝኽእል እኳ እንተኾነ፡ እቲ ምስዚ ተተሓሒዙ ዝመጽእ ጂኦ-ፖለቲካዊ ምፍሕፋሕ ግን ነቲ ንወፍሪ ወጻኢ ወሳኒ ዝኾነ ዞባዊ ምርጋእ ኣብ ሓደጋ ዘእቱ እዩ።

ቀፀልቲ ብድሆታት

እዞም ጻዕርታት እዚኦም እንተተገብሩ እኳ፡ ዓበይቲ ብድሆታት ግን ገና ኣለዉ። እቲ ንነዊሕ ግዜ ምርጋእ ወሳኒ ዝኾነ ዕዳጋ ሸርፊ ወጻኢ ናጻ ምግባር፡ ዋጋ ብር ከምዝንክን፡ ዝቕባበ (Inflation) ድማ ኣብ ምሉእ 2026 ልዕሊ 10 ሚእታዊት (ኣብ ድርብ ኣሃዝ) ኮይኑ ከምዝቕጽልን ገይሩ ኣሎ። እዚ ኩነት ድማ፡ ነቶም ዝምችው ልቓሕ ንምርካብ ዝቃለሱ ዘለዉ ብመንእሰያት ዝምርሑ ጀመርቲ ትካላትን ኣናሽቱ ንግዳዊ ትካላትን ከቢድ ጾር ፈጢሩሎም ይርከብ።

ብተወሳኺ፡ እቲ ዘሎ ዘይርጉእ ዞባዊ ኩነታት ንተኣማንነት ወፍሪ (Investor confidence) ምጉዳኡ ቀጺሉ ኣሎ። ጸብጻባት 'ቢር ሜትሪክስ' (Birr Metrics) ከምዘመላኽትዎ፡ እቲ ኣብ ሰሜን ዘሎ ተነቃፊ ሰላምን ኣብ ካልኦት ክልላት ዘለዉ ንጡፋት ዕጥቃዊ ምንቅስቓሳትን፡ ነቲ ተተንብዩ ዘሎ ቁጠባዊ ዕብየት ንምቕጻል "ዓበይቲ ሓደጋታት" ምዃኖም የጉልሕ። ምድንጓይ መስርሕ ዳግመ-ስራዕ ዕዳ ወጻኢ (external debt restructuring) እውን፡ ንፊስካል ዓቕሚ መንግስቲ ብምጽባብ፡ ነቲ ንሰፊሕ መደባት ምፍጣር ዕድል ስራሕ ክውዕል ዝኽእል ዝነበረ ህዝባዊ ገንዘብ ደሪትዎ ይርከብ።

መጻኢ ኣንፈት

ኢትዮጵያ ኣብ 2026 ጉዕዞኣ ክትቅጽል እንከላ፡ ኣብ መንጎ ማክሮ-ቁጠባዊ ዓወታን ክውንነት ዕዳጋ ስራሕን ዘሎ ፍልልይ፡ ናይቲ ዓመት ዓቢ መለለዪ ዛንታ ኮይኑ ይቕጽል ኣሎ። እቲ ናይ 7.1 ሚእታዊት ትንበያ ዕብየት፡ ካብ ናይ ቀረባ ግዜ ሻራታት (shocks) ምሕውያ ከም ዘሎ ዘመልክት እኳ እንተኾነ፡ ናይዚ ቁጠባዊ ምብርባር ሓቀኛ መለክዒ ግን፡ ብሚእታዊት GDP ዘይኮነስ፡ እቲ ቁጠባ ነቲ ዝበዝሐን ብዕድመ ዝነኣሰን ጸጋ ሃገር (መንእሰይ) ናይ ምሕቋፍ ዓቕሙ እዩ ክውስኖ።

"ሪፎርም ቁጠባ ንኢትዮጵያ ምርጫ ዘይኮነስ፡ ናይ ህልውና ጉዳይ እዩ፤" ክብሉ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ቀረባ ግዜ ብዛዕባ ሃገራዊ ልምዓት ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ ተዛሪቦም እዮም። ነቶም ዕድል ዝጽበዩ ዘለዉ ሚልዮናት ኢትዮጵያውያን መንእሰያት ድማ፡ እተን ዝመጻ ኣዋርሕ፡ እቲ 'ህልውና' ናብ ሓባራዊ ብልጽግና ዝቕየር ምዃኑን ዘይምዃኑን ዝፍትና እየን።