ሰበር ዜና፡ ኣብ ክልል ዓፋርን ትግራይን 4.8 ብሬክተር ስኬል ዝተዓቀነ ርዕደ መሬት ኣጋጢሙ

መቐለ – ኣብ ክልል ዓፋርን ገለ ክፋል ትግራይን ብሬክተር ስኬል 4.8 ዝተዓቀነ ከቢድ ርዕደ መሬት ዘጋጠመ ኮይኑ፣ እዚ ድማ ኣብ ነበርቲ ሰሜን ኢትዮጵያ ሻቕሎት ፈጢሩ ኣሎ።

ቮልካኖ ዲስከቨሪ (Volcano Discovery) ከምዝሓበሮ፣ እቲ ምንቅጥቃጥ መሬት ትማሊ ምሸት ታሕሳስ 26/2018 ዓ.ም፣ ምሸት ሰዓት 5:05 ኣቢሉ እዩ ኣጋጢሙ።

ዝተፀለው ከባቢታት

እቲ ርዕደ መሬት ብከቢድ ድምፅን ምንቅጥቃጥን ዝተሰነየ ምንባሩ ሪፖርታት ይሕብሩ። እቲ ምንቅጥቃጥ ብፍላይ ኣብዞም ዝስዕቡ ከባቢታት ብስፍሓት ተሰሚዑ፦

• ክልል ዓፋር፡ ከባቢ በራሕለ።

• ክልል ትግራይ፡ መቐለ፣ ማይጨው፣ ዓዲ ጉደም፣ ውቕሮ፣ ሓይቂ መስሓል፣ ዕዳጋ ሓሙስ፣ ዓዲግራት፣ ዓድዋ፣ ኣክሱምን እንዳስላሰ ሽረን።

ነበርቲ መቐለን ዓዲግራትን ካልኦት ከባቢታትን ኣብ ማሕበራዊ ሚድያታት ከምዝገለፅዎ፣ እቲ ዘጋጠመ ምንቅጥቃጥ ሃንደበታውን ብከቢድ ድምፂ ዝተሰነየን እዩ ነይሩ። ክሳብ ሕዚ ዘሎ ሓበሬታ፣ ብዛዕባ ዝበፅሐ ከቢድ ጉድኣት ህይወት ይኹን ንብረት ዝተረጋገፀ ዜና የለን፤ ይኹን እምበር ዝምልከቶም ኣካላት ኩነታት ይከታተሉ ኣለዉ።

ትንታነ፡ መሬት ሰሜን ኢትዮጵያ ስለምንታይ ይንቀጥቀጥ ኣሎ?

እዚ 4.8 ዝዓቀኑ ርዕደ መሬት፣ ኣካል እቲ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪካ ዝረአ ዘሎ ሰፊሕ ናይ ምንቅጥቃጥ መሬት መስርሕ እዩ። እዚ ስለምንታይ ከምዝፍጠር ንምርዳእ፣ ጂኦሎጂካዊ (Heological) ሓቂ ከባቢና ምርዳእ የድሊ።

1. ዓፋር ትሪፕል ጃንክሽን

ክልል ዓፋር ኣብ ማእኸል "ዓፋር ትሪፕል ጃንክሽን" (Afar Triple Junction) ይርከብ። እዚ ቦታ ሰለስተ ዓበይቲ "ንጣፍ መሬት" (Tectonic plates)—ማለት ኑብያን (Nubian)፣ ሶማሊ (Somali)፣ ከምኡ’ውን ዓረብ (Arabian) ዝበሃሉ—ዝራኸብሉን ቀስ ብቀስ ንሓድሕዶም ዝረሓሓቕሉን ቦታ እዩ።

እዞም ንጣፋት መሬት እናተራሓሓቁ እንተለዉ፣ ቆርበት መሬት እናተሰንጠቐን እናረቀቐን ይኸይድ። ካብ

ውሽጢ መሬት ዝመፅእ "ማግማ" ነቲ ቦታ ንምምላእ ላዕሊ ስለዝደፍእ፣ ርዕደ መሬትን እሳተ-ጎመራን የስዕብ።

2. ናይ ቀረባ እዋን ኩነታት (2017-2018 ዓ.ም):

ኣብ ዝሓለፉ 12 ኣዋርሕ ኣብ "ስምጥ ሸለቆ ምብራቕ ኣፍሪካ" ምንቅጥቃጥ መሬት እናወሰኸ መፂኡ እዩ።

ቅድሚ ገለ ኣዋርሕ ኣብ ከባቢ መቐለ ክሳብ 5.6 ዝበፅሕ ዕቀን ዘለዎ "ማንታ ርዕደ መሬት" (Twin earthquakes) ዘጋጠመ ኮይኑ፣ ክሳብ ኣዲስ ኣበባ ተሰሚዑ ምንባሩ ይዝከር።

• January 2025 Swarm: Early last year, a significant “seismic swarm” (a series of many quakes) occurred in the southern Afar/Northern Oromia region near the Fentale and Dofan volcanoes, with some tremors reaching magnitude 5.8.

• November 2025: A 5.5 magnitude quake was recorded near Arerti, further confirming that the rift is currently in an active phase.

3. ታሪኻዊ ድሕረ-ባይታ፡ ሓድሽ ተርእዮ ኣይኮነን

እዚ ኩነታት ዘሰንብድ እኳ እንተኾነ፣ ርዕደ መሬት ኣብዚ ዞባ ሓድሽ ተርእዮ ኣይኮነን። ታሪኽ ከምዘዘኻኽረና፣

ብ1989 (ዓ.ም.ፈ) ዘጋጠመ ናይ 'ዶቢ ግራበን' ተኸታታሊ ርዕደ መሬት (Dobi Graben Swarm)፦ ኣብ ክልል ዓፋር ዝለዓለ መጠን ዘለዎ ተኸታታሊ ርዕደ መሬት ዘጋጠመ እንትኸውን፣ ኣብ ውሽጢ 48 ሰዓታት ጥራሕ ካብ 6.0 ማግኒትዩድ ንላዕሊ ዝዓቀኖም ብዙሓት ርዕደ መሬታት ተመዝጊቦም እዮም።

ብፈረንጂ 1969 ዓ.ም ዝተፈጠረ 6.3 ዕቀን ዝነበሮ "ርዕደ መሬት ሰርዶ" (Serdo Earthquake)፣ ኣብ ክልል ዓፋር እትርከብ ከተማ ሰርዶ ምሉእ ብምሉእ ዘዕነወን፣ ኣብ ታሪኽ ኢትዮጵያ ካብ ዝተራእዩ ዝዓበዩ ዕንወታት ሓደ እዩ ነይሩ።

ብ1961 (ዓ.ም.ፈ) ዘጋጠመ ቅልውላው ካራቆሬ (Karakore Crisis)፦ ንገለ ኣዋርሕ ዝጸንሐ ልዕሊ 3,500 ዝኸውን ተኸታታሊ ምንቅጥቃጥ መሬት ዘጋጠመሉ እዋን እዩ። ካብዚኦም እቲ ዝለዓለ ክሳብ 6.5 ማግኒትዩድ ዝበፅሐ እንትኸውን፣ ኣብቲ ከባቢ ዓዘቅቲ (escarpment) ድማ ርኡይ ጉድኣት ኣስዒቡ እዩ።

እንታይ ክንገብር ይግባእ?

ኪኢላታት ከምዝምዕድዎ፣ ርዕደ መሬት መዓዝ ከምዝመፅእ ምፍላጥ ይከኣል እምበር፣ ቅድመ-ምድላው ምግባር ግና ይከኣል እዩ።

• ድሮፕ፣ ኮቨር፣ ሆልድ (Drop, Cover, Hold): ምንቅጥቃጥ እንተሰሚዕኩም፣ ቀልጢፍኩም ናብ መሬት ተደፍኡ፣ ርእስኹምን ክሳድኩምን ብኢድኩም (ወይ ድልዱል ጠረጴዛ እንተልዩ ኣብ ትሕቲኡ ብምእታው) ሸፍኑ፣ እቲ ምንቅጥቃጥ ክሳብ ዝሃድእ ድማ ተፀበዩ።

• ኣብ ደገ ጽንሑ: ኣብ ደገ እንተሊኹም፣ ካብ ህንጻታት፣ ዓምድታት ኤሌክትሪክን ኦማትን ርሓቑ።

• ድሕረ-ርዕደ (Aftershocks)፦ ድሕሪ እቲ ዋና ርዕደ መሬት፣ ዝነኣሱ ተኸታተልቲ ርዕደ መሬታት (ነዝሕታት) ክስዕቡ ስለዝኽእሉ ተዳሊኻ ምጽናሕ የድሊ።

ኩሉ ሚድያ (Kulu Media) ነዚ እናማዕበለ ዝኸይድ ዘሎ ዜና ምክትታል ብምቅጻል፣ ሓደስቲ ሓበሬታታት ምስ ዝረከቡ ናብ ተኸታተልታ ከተብጽሕ እያ።